362 ЧЕЧЕНИЙГ ЦААШ ХАРУУЛСАН БӨГЛҮҮ ТАЙГЫН АНЧНЫ ТҮҮХ

272

362 ЧЕЧЕНИЙГ ЦААШ ХАРУУЛСАН БӨГЛҮҮ ТАЙГЫН АНЧНЫ ТҮҮХВолодя Якут – Чечений нэгдүгээр дайны домогт мэргэн бууч.

18 настай якут хүү Володя бол алс холын бугын суурингийн анчин- булганы ангууч билээ. Якутск хот руу давс, сумны нөөцөө авахаар ирээд санамсаргүй цайны газрын зурагтаар Грозный хотын гудамжинд хэвтэх Орос цэргүүдийн цогцос, шатаж байгаа танкнуудын тухай харж, "Дудаевын мэргэн буучид” гэх мэт үгсийг олж сонсжээ. Энэ бүхэн түүний тархинд гүн үлдэж, сууриндаа эргэж ирэнгүүт цалингаа бодуулж аваад, өөрт байсан зарим нэг зүйлсээ заржээ. Өвөөгийнхөө хуучин винтов бууг бүх сумтай нь аваад, энгэртээ гэгээн Николайн дүрстэй бяцхан зураг өвөртлөөд тулалдахаар явжээ.

Хэрхэн явж хүрснийг нь дурсах ч хэрэггүй биз ээ. Замдаа баригдаж, хоригдож, олон удаа буугаа хураалгаж явжээ. Тэгсэн хэдий ч сарын дараа якут Володя Грозный хотод иржээ. Чеченьд хамгийн шударга тулалддаг нэг л генерал байдаг тухай сонссон бөгөөд хоёрдугаар сарын бэрх шавартай замаар түүнийг хайж эхэлсэн байна. Эцэст нь якут залууд аз дайрч генерал Рохлины штабыг олж очиж чаджээ.

Түүнд паспортнаас гадна цорын ганц бичиг баримт байсан нь орон нутгийн цэргийн зөвлөлөөс өгсөн гараар бичсэн тодорхойлолт байлаа. Владимир Колотов, анчин мэргэжилтэй, дайнд тулалдахаар явж байгааг тодорхойлоод гарын үсэг зуржээ. Замдаа элэгдсэн тэр цаас нэг биш удаа түүний амийг аварч байжээ. Хэн нэгэн сайн дураар тулалдахаар ирсэнд гайхсан Рохлин генерал якутыг оруулахыг тушаажээ.

– Уучлаарай, та генерал Рохля мөн үү? хэмээн Володя хүндэтгэлтэйгээр асуув.
– Тийм ээ, би Рохлин – гэж нэлээд ядарсан генерал элэгдсэн хөвөнтэй хүрэм өмсч, нуруундаа үүргэвч, винтов буу үүрсэн намхан нуруутай хүнд хариулжээ.

– Таныг дайнд сайн дураар ирсэн гэж надад мэдэгдсэн. Ямар зорилготой вэ, Колотов?

– Би зурагтаар чечень мэргэн буучид манайхныг хэрхэн дуусгаж байгааг харсан юм. Би үүнийг тэсч чадаагүй юм, нөхөр генерал. Ичиж байна. Тэгээд л тэдэнд үзүүлээд өгөхөөр ирлээ. Надад мөнгө хэрэггүй, юу ч хэрэггүй. Би, нөхөр генерал, шөнө анд гарна. Надад хаана сум, хоол хүнс ойртуулж өгч байх газрыг л заагаад өгчих, бусдыг нь би өөрөө хийнэ. Ядарвал долоо хоногийн дараа ирээд дулаан газар нэг өдөр болоод дахиад явна. Богино долгионы станц гэх мэт юм надад хэрэггүй. Хүнд байдаг юм.

Гайхсан Рохлин толгой дохиж байлаа.
– Володя, чи ядаж шинэ СВД буу ав. Энэ залууд винтов аваад ир!
– Хэрэггүй, нөхөр генерал, би өөрийнхөө хадууртай талбайд гарна. Харин та сум өгөхгүй бол надад 30 ширхэг л үлдсэн байгаа.

Ийнхүү Володя өөрийн мэргэн буучийн дайныг эхэлсэн юм. Тэр штабын байранд мин дэлбэрэх, шүршин буудахыг эс тоон амарч хонов. Сум, хүнс, ус аваад эхний "ангаа” хийхээр гарчээ. Штаб ч түүний тухай тэгсгээд мартжээ. Харин туршуулууд гурав хоног тутам тогтмол сум, хүнс, хамгийн чухал зүйл болох усыг тогтсон газарт аваачиж тавьдаг байлаа. Тухай бүрт илгээмж алга болсон байдаг байв. Володягийн тухай анхны мэдээг штабын холбоочин дуулгажээ.
– Лев Николаевич, "чехүүд” холбоогоороо сандарцгааж байна. Оросуудад, өөрөөр хэлбэл бидэнд хэн нэгэн хар мэргэн бууч байдаг болсон бөгөөд шөнө ажиллаж, тэдний орон зайд чөлөөтэй холхиж, тэднийхнийг хайр найргүй устгаж байна гэнэ. Тэр ч байтугай Масхадов түүний толгойг 30 мянган доллараар үнэлсэн байна. Түүний гарын үсэг нь чеченүүдийн яг нүдийг нь онодог гэнэ. Яагаад заавал нүд рүү нь гэдгийг ёстой өөрийнх нь нохой л мэдэх байх.
Энэ мэдээг сонсоод штабынхан Володяг санажээ.

– Хоол хүнс, сумаа нуувчнаас тогтмол авч байгаа гэж туршуулын ахлагч мэдээлсэн байна.
– Гэхдээ бид түүнтэй огт тааралддаггүй. Эндээс явсан цагаас хойш. Манай мэргэн бууч тэдний мэргэн буучид тамхилах боломж өгдөг гэсэн. Учир нь Володягийн ажлын үр дүн – 16-30 хүнийг нүдэнд нь оносон байна.
Чеченүүд холбооныхны анчин Минутка талбайд ирснийг гадарлажээ. Тэдгээр аймшигт өдрүүдийн гол үйл явдал яг энэ талбайд болж өнгөрсөн тул мэргэн буучийг барихын тулд чечений сайн дурын бүтэн анги гарчээ. 1995 оны 2-р сард Минутка талбайд Рохлин генералын ухаалаг бодлогын ачаар оросууд Шамиль Басаевын "абхаз” хэмээх батальоны дөрөвний гурвыг буулгаж авсан билээ.

Якут залуу Володягийн винтов буу энд багагүй үүрэг гүйцэтгэсэн юм. Оросын мэргэн буучийн цогцсыг авчирсан хүнийг чечений алтан одоор шагнана гэж Басаев амлаж байлаа. Гэвч шөнө бүхэн үр дүнгүй эрлээр төгсдөг байсан юм. Сайн дурын таван гишүүн Володягийн хэвтрийг хайж, түүний байж болох бүх газарт хаа сайгүй занга тавьсан байна. Энэ үед хоёр тал бие биенийхээ хамгаалалтыг гүнзгий нэвтрэн ордог үе байсан билээ. Зарим үед хэт гүн орсноос буцаж өөрийнхөө нутаг дэвсгэр лүү гарч чадахгүй болдог байжээ. Гэвч Володя өдрийн цагаар байшингийн дээвэр, зоорийн давхруудаар хонодог байв.

Мэргэн буучийн шөнийн ажлын үр дүнг маргааш нь оршуулдаг байжээ.
Шөнө болгон 20 хүнээ алдсаар залхсан Басаев залуу мэргэн буучдын зуслангийн багш, мэргэн бууч араб Абубакарыг дуудаж авчирчээ. Володя Абубакар хоёр шөнийн тулаанд тааралдахгүй байна гэж үгүй бөгөөд энэ нь мэргэн буучдын тулааны хууль билээ. Тэд хоёр долоо хоногийн дараа тааралдсан байна. Тодруулбал Абубакар Володяг овоо хараандаа онилжээ. Афганистанд зөвлөлтийн шүхэрчдийг 1,5 км зайд онож байсан хүчирхэг сум хөвөнтэй хүрмийг нэвтлэн мөрнөөс доогуур гарыг нь шархдуулжээ.

Урсах цусны халуун урсгалыг мэдэрсэн Володя түүний хойноос ан хийж эхэлснийг ойлгосон байна.
Талбайн эсрэг талын байшин, тодорхой хэлбэл нурсан балгас Володягийн овоо хараанд нэг шугамд байлаа. "Юу гялалзав, овоо хараа юу?” гэж анчин бодоод булга наранд гялалзах овоо харааг олж хараад явчихдаг тохиолдлыг санажээ. Түүний сонгосон байрлал таван давхар орон сууцны байшингийн дээвэр дор байлаа. Мэргэн буучид бүхнийг харахын тулд хамгийн дээр байх дуртай билээ. Тэр дээвэр дор цасны ус норгоогүй газарт хэвтэж байлаа.
Абубакар Володяг тав дахь шөнөө л мөрдөж олсон бөгөөд өмдөөр нь олжээ. Учир нь Володягийн өмд энгийн хөвөнтэй өмд байсан юм. Чеченүүдийн ихэнх нь өмсдөг америк цэргийн эрээн хувцас тусгай нийлэг эдийн хольцтой тул шөнийн дуранд ялгарч харагддаггүй бөгөөд орос хувцас тод ногоон өнгөөр харагдаж байжээ.

Тиймээс Абубакар якут залууг далаад оны үед Английн зэвсгийн үйлдвэрт захиалж хийлгэсэн "Бур” бууныхаа шөнийн дурангаар ялган харж чаджээ. Нэг л сум хангалттай байсан бөгөөд Володя дээврээс нуруугаараа шатан дээр хүчтэй унажээ. "Гол нь буугаа эвдчихсэнгүй” гэж мэргэн бууч тэр үед бодов.

– За ноён чечений мэргэн бууч минь, халз тулаан юм биз дээ! хэмээн ямар ч сэтгэл хөдлөлгүйгээр якут өөртөө хэлжээ.
Володя хэргээр "Чечений эгнээг” тамгалахаа болив. 200 гаруй хүнийг мэргэн буучийн "гарын үсэг”-ээр тамгалсны дараа нүд рүү буудахаа больжээ. "Намайг алуулсан гэж итгэг” хэмээн Володя шийдсэн байна. Өөрөө ч дайсны мэргэн бууч түүнд хэрхэн хүрснийг шинжиж байв. Хоёр хоногийн дараа Абубакарын хэвтрийг олжээ. Тэр ч гэсэн талбайн нөгөө талд дээвэр дор хэвтэж байжээ.

Арабын мэргэн бууч нэг муу зуршилтай байгаагүй бол Володя түүнийг анзаарахгүй байх байлаа. Хоёр цаг тутамд Володя дурангаараа хөх сүүмэлзсэн утаа дэгдээд салхинд сарнихыг анзаарчээ. "Ингээд би чамайг олчихлоо, абрек минь. Чи хар тамхигүй байж чадахгүй байгаа биз дээ. Сайн байна” хэмээн баяртайгаар бодож байхдаа тэр Абхаз, Карабахын дайныг туулсан арабын мэргэн буучтай халз тулж байгаагаа мэдээгүй юм. Гэвч түүнийг зүгээр л хэвтэрт нь