Богдын хойд дүр тодруулах нь ердөө л цаг үеийн хэрэгцээ, шаардлагаар зохицуулагддаг зохиомол арга хэмжээ ...

73

Х Богд хэрэгтэй бол...
Буддизм, Бурханы шашны анх үүссэн суурь, үндэс бол Будда гэх түүхэн хүний суралцаж, судалж, бодож боловсруулаад бичиж үлдээсэн үзэл, онол юм.
Хүн бол оюун ухаантай, сэтгэдэг амьтан. Орчноо, бас өөрийгөө оюун ухаандаа тусгаж, таньж, ойлгоод дотоод сэтгэлдээ зураглан үлдээж чухамхүү түүндээ түшиглэж үйл ажиллагаа өрнүүлдэг. Хүний дотоод сэтгэл хүүхэд ахуй цагаасаа үүсвэрлэн бүрэлдсээр төлөвшиж бүтдэг. Тооны ухааны үүднээс дүрслэн хэлэх аваас хүн нь дотоод сэтгэлээсээ хамаардаг функци юм. Дотоод сэтгэл нь бохир, зохисгүй бол тэр хүн муу хүн. Муу хүн муу муухай ааш авир, үг, үйлдэлтэй. Дотоод сэтгэл нь цэвэр, ариун, хүмүүнлэг аваас тэр хүн сайн хүн. Сайн хүнээс сайн үг, сайн үйлс, хүмүүнлэг сэтгэл, ачлал, буян, эв найр ундарч орчноо дэмжиж, тэтгэж, баясгаж байдаг. 
Ертөнцийн жам, хүмүүний ёсыг ухаарч гэгээрсэн хүний дотоод сэтгэл цэвэр ариун, хүмүүнлэг болдог. Гэгээрсэн хүн ам хэлээрээ, биеэрээ, сэтгэлээрээ буруу, муу зүйлийг хийж нүгэл үйлддэггүй.
Өөрөө зөв амьдарч, өрөөл бусдыг зөв амьдрахад сургаж, хүн хүндээ нөхөр, түшиг болж явахын сайхныг биеэрээ үлгэрлэж байх нь хүн бүхний үүрэг мөн болохыг Будда таньж мэджээ. Зовлонгийн шалтгааныг арилгах аргаар зовлонгоос хүмүүс ангижирч болохыг тэрээр ухаарч үг ба үйл нь сайн аваас үр дагавар нь мөн сайн байхыг сурталчилж байв. Буддагийн сургаал, номлол нь анхандаа ийнхүү хувь хүмүүний амьдрал, аж байдал, оюун санааны ертөнц, зовлон жаргал, зорилго тэмүүлэлтэй холбоо бүхий нийгэм-философи, ухамсар, сэтгэлзүй, танин мэдэхүйн гол чухал асуудлуудыг шинжилж, учир аацааг нь олж, тайлж нийтэд сурталчлан гэгээрүүлэх шинжтэй, тухайн цаг үедээ бол шинжлэх ухааны гэгдэхээр мэдээлэл, мэдлэг, дүгнэлтүүдийг агуулсан ихээхэн дэвшилттэй үзэгдэл мөн байв. Буддагийн үзэл, номлолыг цааш цааш нь цэвэр шинжлэх ухаан, ёс зүй, сэтгэлзүйн шинжлэл, гүн ухааны шинжлэл байдлаар уламжлан хөгжүүлсэн эрдэмтэн мэргэд Энэтхэгт, Төвдөд, Хятадад, Монголд цөөнгүй байжээ. Харин Буддагийн үзэл сургаалд суурилсан шашин, түүний урсгалууд нь Жагарын их сэтгэгчийн амьдлаг, шинжлэх ухаанч үзэл, онолыг ид шидийн хүч, нөлөөтэй тарни, шившлэг, адис, энерги, увдислагч хүч мэтээр сурталчлах, ашиглах болжээ. Ингэж хүмүүсийн дотоод сэтгэлийг ариусгаж, номхруулж, гэгээрүүлэх ёстой үзэл, сургаал маань төрөл арилжиж бүр мунхруулах, мухар сүсгийг төрүүлэх, хуурах, хоосон горь төрүүлэх, мэхлэх, луйвардах хэрэгсэл болж хувирчээ. Лам нарын ихэнх нь мухар сүсэгтнүүдэд зориулан залбирал, ерөөл, тарни мэтийг үл ойлгогдох харь хэлээр уншиж өргөл, барьц цуглуулах үйлсэд оролцсоор насыг элээдэг болжээ. Буддагийн үзэл, сургаалыг жинхэнэ ёсоор нь ойлгох, сурталчлах, шинэ нөхцөлд тохируулан бүтээлчээр хөгжүүлэх хэрэгт хувь, нэмэр болдог лам нарын тоо өдрийн од шиг болтлоо цөөрчээ. 
Засаг захиргааны нэгж болгоныг шүтээнтэй байлгах, бүр давраад амьд бурхад, хутагт хувилгаадтай болгоод тэдний хойд дүрүүдийг