Авлигатай тэмцэх газрын Судалгаа шинжилгээний алба нь 2024 оны 6 дугаар сарын 24-27-ны өдрүүдэд иргэн, хуулийн этгээдээс ирүүлсэн 35 өргөдөл, гомдлыг хүлээн авч, харьяалах чиг үүргийн нэгжид хүргүүллээ. Хүлээн авсан өргөдөл, гомдол, мэдээллийн 65.7 хувь нь авлигын гэмт хэргийн талаар байх бөгөөд тендер, худалдан авах ажиллагаатай холбоотой гомдол давамгайлж байна. Өнгөрсөн долоо хоногт авлигыг мэдээлэх 110 тусгай дугаараар 122 дуудлага хүлээн авчээ.

2024 оны УИХ-ын ээлжит сонгуульд ялсан нэр дэвшигчдэд гишүүний үнэмлэх гардуулах үйл ажиллагаа өнөөдөр Төрийн ордонд боллоо. 

Энэ үеэр УИХ-ын гишүүн Ч.Лодойсамбуу хамтарсан Засгийн газар байгуулах асуудлаар өөрийн байр сууриа илэрхийлсэн юм. 

Тэрбээр "Бид 2004-2016 онд хамтарч ирсэн туршлагатай. Үр дүнд нь МАНАН гэх ойлголт үүссэн. Хамтарч хулгай, авлигын схем хийсэн. Үүнийг өнгөрсөн чуулганы үед сонсгол хийж, "би", "чи" дээрээ тулсан.  Шинэ "МАНАН"-г үүсгэж болохгүй гэсэн байр суурьтай байна. Үндсэндээ энэ ажлыг хоёр талаас нь харж байгаа. Эхнийх нь төрийн ажил талаасаа улс төрийн нам ямар нэг байдлаар эрх мэдэл авч, өөрсдийн мөрийн хөтөлбөр бодлогоо хэрэгжүүлэхээр сонгууль хийдэг. Эвсэж, хамтраад явбал улс төр талаас нь харахаар ямар ч хариуцлага хяналтгүй Засгийн газар болно. Ер нь манай өнөөдрийн байдлаар засаглалын хэлбэр тодорхойгүй байгаа.

Парламентын засаглалтай гэж хууль дээр байгаа боловч Ерөнхий сайдын засаглалтай. Улс төрчгүйгээр гол ажлуудаа явуулъя гэдэг шалтгаан хэлж байгаа.  Өөр нам битгий хэл өөрсдөө дангаараа найман жил засаглахдаа юу ч хийгээгүй. Үүнийг сонгуулиар бид зөндөө ярьсан.  Одоохондоо саналын түвшинд МАН-аас хамтрах урилга өгсөн. Манай нам дотроо ярилцах байх. Хамгийн түрүүнд Засгийн газрын бүрэлдэхүүнийг ярилцах ёстой. Засгийн газрыг хэрхэн цомхон, мэргэжлийн түвшинд аваачих, төсвийн зардлаа яаж багасгах, хамтраад ямар ажил хийх гэж байгаа зорилгоо тодорхой болгох ёстой. 

Зорилгогүй нийлнэ гэдэг нь шинэ "МАНАН"-г хийе гэсэн санал байна. Санаа амар дахиад дөрвөн жил явъя санаархал байна. Ийм байж болохгүй" гэлээ.

Үндсэн хуулийн цэцийн их суудлын хуралдаан өчигдөр /06.26/ УИХ-ын хяналт шалгалтын тухай хуульд заасан нэр дэвшигчийн сонсголд Цэцийн гишүүнд нэр дэвшигчийг оруулах нь Үндсэн хууль зөрчсөн үйлдэл гэж үзлээ. "Нэр дэвшигчийн сонсгол нь томилох шийдвэр гаргах асуудал биш. Харин төрийн өндөр албан тушаалд ямар намтар түүхтэй хүнийг томилох гэж байгааг олон нийтэд танилцуулдаг, мэдээлдэг үйл явц" гэсэн агуулгаар энэ хуулийг баталсан. Гэвч сонсгол нь Цэцийн гишүүнээр томилох хүнийг санал болгодог субьектуудын бүрэн эрхэд халдах үйлдэл гэж Цэц үзлээ. Үндсэн хуулийн цэцийн есөн гишүүний гурвыг Ерөнхийлөгч, гурвыг УИХ, үлдсэн гурвыг Улсын дээд шүүхээс нэр дэвшүүлэн санал болгодог юм.

Үндсэн хуулийн цэц дунд суудлын хуралдаанаас гаргасан шийдвэрээ ийнхүү хэвээр үлдээж эцэслэн шийдвэрлэснээр цаашид Цэцийн гишүүнд нэр дэвшигчийн сонсгол хийхээргүй болж байна.

Эх сурвалж:www.polit.mn 

Жил бүрийн арваннэгдүгээр сарын 1-нээс тавдугаар сарын 1-ний хооронд хурдан морины уралдаан зохиохыг хуулиар хориглосон байдаг. Тус хязгаарлалтаас бусад хугацаанд зөвшөөрлийн дагуу аймаг, сумдад хурдан морины уралдаан зохион байгуулдаг билээ. Гэвч морины уралдаанаар болон дулааны улиралд хүүхдүүд мориноос унаж бэртэж, амь насаа алдах харамсалтай осол ихээр гардаг.

Өнгөрсөн долоо хоногт Өвөрхангай, Хэнтий аймаг бага насны хоёр хүүхэд мориноос унаж нэг нь эмчлэгдэж байгаад, нөгөө нь эмнэлгийн тусламж авч чадалгүй нас барсан харамсалтай осол гарчээ.

Цагдаагийн ерөнхий газраас тодруулахад, Өвөрхангай аймагт зургадугаар сары 19-ний өдөр зургаан настай эрэгтэй хүүхэд, 23-нд найман настай эрэгтэй хүүхэд мориноос унаж нас барсан. Зургаан настай хүү эмчлэгдэж байх үедээ нас барсан. Нөгөө нь эмнэлгийн тусламж авч чадаагүй нас барсан гэх хэрэг цагдаагийн байгууллагад бүртгэгдсэн. Шалгалтын ажил үргэлжилж байна гэв. Иймд морины уралдааны үеэр болон хөдөө орон нутагт хүүхдүүдээ морь унахад анхаарал сэрэмжтэй байхыг анхааруулж байна.

 
Монполимет группийг үүсгэн байгуулагч Ц.Гарамжавт хилээр гарахыг хязгаарлах, нэр бүхий хүнтэй харилцахыг хориглох шийдвэрийг Сүхбаатар дүүргийн шүүхээс гаргасан байна. Энэ тухай шүүхийн албан ёсны мэдээлэлд:

“Нийслэлийн прокурорын газраас 2024 оны тадвдугаар сарын 31-ний өдөр яллагдагч Ц.Гарамжавт Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 14.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар Монгол Улсын хилээр гарахыг хязгаарлах, Улаанбаатар хотын нутаг дэвсгэрээс гарч явахыг хязгаарлах, нэр бүхий иргэнтэй уулзах, харилцахыг хориглох, тодорхой чиглэлээс өөр чиглэлд зорчихгүй байхыг яллагдагчид даалгах хязгаарлалт тогтоох таслан сэргийлэх арга хэмжээ авах тухай саналыг тус шүүхэд ирүүлснийг хүлээн авч хянан хэлэлцлээ.

Шүүх хэрэгт авагдсан нотлох баримтууд, прокурорын санал, яллагдагч Ц.Гарамжав, түүний өмгөөлөгч нарын хүсэлт, тайлбар, шүүхийн хэлэлцүүлэгт гарган өгсөн баримтуудад тус тус үндэслэн Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 14.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Яллагдагч эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд саад учруулахгүй байх, түүнийг дахин гэмт хэрэг үйлдэхээс урьдчилан сэргийлэх зорилгоор тогтоосон газар, нутаг дэвсгэрээс гарч явах, Монгол Улсын хилээр гарахыг хязгаарлах, тодорхой газар очих, тодорхой хүнтэй уулзахыг хориглох, тогтоосон замаар зорчихыг яллагдагчид даалгаж, хязгаарлалт тогтоох таслан сэргийлэх арга хэмжээг авах эсэхийг прокурорын саналыг үндэслэн шүүх шийдвэрлэнэ.” гэж заасныг баримтлан яллагдагчид Монгол Улсын хилээр гарахыг хязгаарлах, Төв аймгийн нутаг дэвсгэрт очихгүй байх, нэр бүхий иргэнтэй уулзах, харилцахыг хориглох хязгаарлалт тогтоох таслан сэргийлэх арга хэмжээ авч шийдвэрлэв.

Харин прокурорын гаргасан саналын зарим хэсэг буюу тодорхой чиглэлээс өөр чиглэлд зорчихгүй байхыг яллагдагчид даалгах хэсгийг хүлээн авахаас татгалзсан болно” гэсэн байна.

Энэ жилийн Элсэлтийн шалгалтыг 2024 оны долдугаар сарын 4-7 хооронд зохион байгуулна. Одоогийн байдлаар 36 мянга орчим шалгуулагч шалгалт өгөхөөр бүртгүүлсэн байна.

Элсэлтийн шалгалтын бүртгэл дөрөвдүгээр сарын 13-26 хооронд үргэлжилсэн юм.

Монгол хэл бичгийн шалгалтыг Элсэлтийн шалгалтын өмнө зохион байгуулдаг. Энэ жилийн монгол хэл бичгийн шалгалтад 36 мянга орчим шалгуулагч оролцож, 5300 орчим шалгуулагч босго оноондоо хүрээгүй байна.

Эдгээр шалгуулагчийн дахин шалгалтыг ирэх наймдугаар сарын 17-нд зохион байгуулахаар шийдвэрлэсэн. Элсэлтийн шалгалтад хувь хүний бэлтгэлтэй холбоотой асуудлууд түгээмэл байдаг. Тухайлбал, бичиг баримтаа мартах, гээж үрэгдүүлэх, хоцрох гэх мэт тохиолдол их байдаг. Тухайн өдөр шалгуулагч шалгалт эхлэхээс нэг цагийн өмнө хувийн бэлтгэлээ ханган ирэх шаардлагатай. Тиймээс Боловсролын үнэлгээний төвийн цахим хуудсуудын мэдээллийг цаг алдалгүй шалгаж байхыг зөвлөж байна. Энэ жилийн ЭЕШ-ыг долдугаар сарын эхний долоо хоногт зохион байгуулна. Өмнөх жилүүдэд зургадугаар сарын сүүлчээр зохион байгуулдаг байсан. Сонгуулийн үйл ажиллагаатай холбоотойгоор сонгуулийн өмнө олон нийтийн үйл ажиллагаа зохион байгуулахад тохиромжгүй гэж үзсэн учраас ЭЕШ-ыг сонгуулийн дараа зохион байгуулахаар шийдвэрлэсэн байна.

Элсэлтийн шалгалт долдугаар сарын 4-нд түүхийн хичээлээр эхлэх юм.

Их, дээд сургуульд элсэн суралцахаар Элсэлтийн шалгалтад бүртгүүлсэн шалгуулагч нь Монгол Улсын Засгийн Газрын 2013 оны хоёрдугаар сарын 2-ны өдрийн 37 дугаар тогтоолын дагуу Монгол хэл бичгийн шалгалтанд заавал хамрагдсан байна. Монгол хэл бичгийн шалгалтыг жилд хоёр удаа зохион байгуулах бөгөөд эхний шалгалтад хүндэтгэн үзэх шалтгаанаар хамрагдаж чадаагүй болон босго онооны болзол хангаж чадаагүй шалгуулагчид дахин шалгалтад орох боломжтой.

Шалгуулагч нь Элсэлтийн шалгалтад монгол хэл, англи хэл, орос хэл, математик, физик, хими, биологи, газар зүй, монгол улсын түүх, нийгмийн тухай мэдлэг хичээлүүдээс хоёроос багагүй хичээлийг сонгон шалгуулна.

Элсэлтийн шалгалтын сэдэв даалгавруудыг тухайн хичээлүүдийн хөтөлбөрийн агуулгын хүрээнд тохирсон, шалгуулагчийн мэдлэг, танин мэдэхүйн түвшин, сурах ерөнхий чадварыг шалгахаар боловсруулан бэлтгэсэн тестийн хэлбэртэй байна. Элсэлтийн шалгалтын монгол хэл, англи хэл, орос хэлний шалгалтын агуулгад шалгуулагчдын сонсоод ойлгох чадварыг шалгах даалгаврууд орно гэдгийг мэргэжилтнүүд хэлж байна.

Хөгжмийн зохиолч, дууны найруулагч, продюсер Х.Анхбаярын санаачилж буй “AAA” төслийн хүрээнд хийгдэж буй “СОНОС” ФЕСТИВАЛ – 2024 шоу тоглолт БНХАУ-ын ӨМӨЗО-ны Хөх Хотод 2024 оны зургадугаар сарын 29-30 өдрүүдэд албан ёсоор тоглогдохоор боллоо.

БНХАУ-ын ӨМӨЗО Өвөр Монгол, Монгол улсын уран бүтээлчдийн хамтарсан уран  бүтээлийн “СОНОС” - 2024 төслийн үйл ажиллагаа ийнхүү албан ёсоор эхэллээ.

ФЕСТИВАЛЫН ЗОРИЛГО:

Монгол улсын уран бүтээлчдийг олон улсын уран бүтээлчидтэй хамтарсан уран бүтээл хийх, цаашлаад үндэсний өв соёлыг дуу хөгжмөөр дамжуулан дэлхийд таниулан түгээхэд эрхэм зорилго оршино. 

ААА төслийн хүрээнд Энэхүү “СОНОС” ФЕСТИВАЛ – 2024 нь БНХАУ-ын ӨМӨЗО-н Өвөрмонголын орчин үеийн хөгжмийн чиглэл хипхоп, поп чиглэлээр уран бүлээлээ хийдэг нэр хүнд бүхий залуу 9 артистыг сонгон авч Монгол улсын нэр хүндтэй 9 уран бүтээлч артисттай хамтын уран бүтээлийг орчин үеийн хөгжмийн чиглэлд нийцүүлэн хийж бүрэн клипжүүлэж олон нийтэд хүргэх мөн төслийн хүрээнд БНХАУ-ын ӨМӨЗО-ын Өвөрмонголын Хөх хотод 2024 оны 06 сарын 29-30 өдрүүдэд  “СОНОС” фестивал, задгай талбайн бүрэн хэмжээний 2 өдрийн шоу тоглолт хийгдэхээр төлөвлөгдөн ажиллаж байна.

2024.06.29 өдөр - Монгол улсын уран бүтээлчид, БНХАУ-ын ӨМӨЗО-ны уран Бүтээлчид тайзнаа хамтарсан болон тус тусын шилдэг хит уран бүтээлүүдээ толилуулна.

2024.06.30 өдөр - БНХАУ-ын орчин үеийн хип хоп уран бүтээлчид шилдэг хит уран бүтээлүүдээ толилуулна. 

“СОНОС” ФЕСТИВАЛ - 2024  зохион байгуулагдах газар: БНХАУ-ын ӨМӨЗО-ны  Хөх хотын Naobao Village Kindergarden цэцэрлэгт хүрээлэн 

“СОНОС” ФЕСТИВАЛ – 2024 төслийн хүрээнд гарах хамтарсан 9 дуунаас Монгол улс болон Хятад улсын зах зээл дээр 2 дуу албан ёсоор цацагдахад бэлэн болжээ. 

1. “СОНОС” ФЕСТИВАЛ – 2024 хүрээнд  БНХАУ-ын ӨМӨЗО-н Өвөрмонголын орчин үеийн хөгжмийн чиглэл хипхоп, поп чиглэлээр уран бүлээлээ хийдэг нэр хүнд бүхий залуу дуучин  EILSEG, Монгол улсын орчин үеийн хөгжмийн хипхоп хөгжмийн чиглэлээр уран бүтээл туурвидаг нэр хүнд бүхий залуу уран бүтээлч SASH нарын хамтарсан “All of The Light” нэртэй уран бүтээл. 

1. “СОНОС” ФЕСТИВАЛ – 2024 хүрээнд  БНХАУ-ын ӨМӨЗО-н Өвөрмонголын орчин үеийн хөгжмийн чиглэл хипхоп чиглэлээр уран бүлээлээ туурвидаг нэр хүнд бүхий дуучин  AXEMAN, Монгол улсын орчин үеийн хөгжмийн хипхоп хөгжмийн чиглэлээр уран бүтээл тууривдаг нэр хүнд бүхий GANGBAY хамтлагийн уран бүтээлч Баянаа нарын хамтарсан “Flowers” нэртэй уран бүтээлүүд бэлэн болж клипний зураг авалтууд хоёр улсад хийгдэж байна.

Тун удахгүй албан ёсны танилцуулга дараа дараагийн уран бүтээлчдийн нэрс уран бүтээлүүд зарлагдах юм байна. Мөн 2024.06.30 өдөр фестивалд оролцох БНХАУ-ын орчин үеийн хип хоп уран бүтээлчдийн нэрс зарлагдана.

Сүүлийн жилүүдэд иргэд залилах төрлийн гэмт хэргийн хохирогч болох нь нэмэгдэж байна хэмээн ЦЕГ-аас анхааруулж байна. Тухайлбал, зуслангийн байшин түрээслүүлнэ гэх нэрийдлээр иргэдийг залилах гэмт хэрэг өсөх хандлагатай байгаа ажээ. Энэ талаар Мөрдөн байцаах албаны залилах гэмт хэрэг мөрдөн шалгах хэлтсийн ахлах мөрдөгч Цагдаагийн хошууч Б.Ууганбаяр "Сүүлийн гурван жилийн хугацаанд цагдаагийн байгууллагад бүртгэгдсэн гэмт хэрэгт дүн шинжилгээ хийхэд 96 мянган гэмт хэрэг бүртгэгдсэний 31 мянга нь залилах төрлийн гэмт хэрэг байна. 2024 оны нэгдүгээр улиралд 29 мянган гэмт хэрэг бүртгэгдсэний 11 мянга нь залилах төрлийн гэмт хэрэг байгаа юм. Үүнээс харахад өдөрт гурван хэрэг тутмын нэг нь залилах төрлийн гэмт хэрэг бүртгэгдэж байна. Сүүлийн үед залилах төрлийн гэмт хэргийн тоо өсөх хандлагатай байна.

Цагдаагийн байгууллагаас энэ төрлийн гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх нөлөөллийн арга хэмжээ, аяныг шат дараатай зохион байгуулдаг. Ингэж ажилласны үр дүнд эерэг үзүүлэлтүүд гарсан. Нөхцөл байдлаас шалтгаалан залилах төрлийн гэмт хэргийг хэд хэдэн үйлдлийн аргаар ангилдаг. Тодруулбал, авто машин, байр орон сууцтай холбоотой гэх мэтчилэн. Үүний нэг нь байр орон сууц түрээслэх нэрийдлээр бусдыг залилах гэмт хэрэг нэлээд бүртгэгдэж байна. Зарын сайтууд дээр байршуулсан орон сууц, байшингийн зургийг ашигладаг. Ингэхдээ зах зээлийн үнээс хямд үнийг санал болгож иргэдээс урьдчилгаа мөнгө авч бусдыг залилах гэмт хэрэг өсч байна. Мөн урин дулаан цаг ирж байгаатай холбогдуулан хэн нэгний эзэнгүй байгаа зуслангийн байшинг үзүүлж удаан хугацаагаар түрээслэнэ гээд гэрээ байгуулж иргэдээс мөнгийг нь авах тохиолдлууд нэлээд гарч байна" гэлээ.

Цагдаагийн ерөнхий газраас иргэдийг орон сууц, ялангуяа зуслангийн байшин түрээслэхдээ бичиг баримтыг шалгаж нягтлах, тухайн байр, байшингийн эзэмшигчтэй биечлэн уулзаж, очиж үзсэний дараа гэрээ байгуулж төлбөр мөнгөө шилжүүлж байхыг анхаарууллаа.

Улс төрийн намууд УИХ-д нэр дэвших 126 -гаа хэлтэй амтай, хэрүүлтэй уруултайхан шиг тодрууллаа. Жагсаалтынхаа 48, тойргийн 78 нэр дэвшигчийн нэр усыг ч зарлалаа. Одоо тэр хүмүүс нь олон нийтийн “шүүлт”-д ороод явж байна. Гэхдээ тэд өнөөдөр горилогч хэвээрээ л байна. Учир нь МАН-ын, АН-ын 126 нэр дэвшигчийг бүртгэх эсэхийг СЕХ шийднэ.

Хуульд заасан хуанлигаар улс төрийн намууд зөвхөн 2024 оны тавдугаар сарын 20-нд багтаж нэр дэвшигчдийнхээ нэрийг СЕХ-нд хүргүүлээд болчихгүй аж. Энэ бол улс төрийн намууд нэр дэвшигчдээ тодруулах л цаг хугацаа юм.

Дээрээс нь нэр дэвшигчдийнхээ жагсаалттай хамт нэр дэвшигч бүрийн бичгээр өгсөн зөвшөөрөл, ажил, албан тушаалаас чөлөөлөгдсөн шийдвэрийн хуулбар, банк, бусад хуулийн этгээд, иргэнд шүүх болон арбитрын шийдвэрээр тогтоогдёон төлбөл зохих зээл, барьцаа, батлан даалтын өр, төлбөргүй байх гэсэн шаардлагыг хангасан эсэх талаарх Дээд шүүхийн лавлагааг хавсаргана.

УИХ-ын сонгуулийн тухай хуулийн 29 дүгээр зүйлд тодорхой заажээ. Хуулийн 29.3-т “…Нэр дэвшигч хуульд заасан нийтлэг шаардлагаас гадна дараах шаардлагыг хангасан байна” гээд 29.3.1-д “…Банк, бусад хуулийн этгээд, иргэнд шүүх болон арбитрын шийдвэрээр тогтоогдсон төлбөл зохих зээл, барьцаа болон батлан даалтын өр төлбөргүй байх”, 29.3.2-т “…Татварын хугацаа хэтэрсэн өр төлбөргүй байх, аль нэг компанийн 51, түүнээс дээш хувийн хувьцаа эзэмшдэг бол тухайн компани нь албан татварын хугацаа хэтэрсэн өргүй байх”, 29.3.3-т “…Сүүлийн зургаа хүртэл жилийн хугацаанд Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуульд заасан Төсвийн тогтвортой байдлын зөвлөлд гишүүнээр ажиллаж байгаагүй”, 29.4-т “…Нэр дэвшигч нь дараах ажил, албан тушаал эрхэлж байгаа бол ээлжит сонгуулийн тухайд ээлжит сонгуулийн жилийн нэгдүгээр сарын 01-ний өдрөөс өмнө, ээлжит бус, нөхөн сонгуулийн тухайд энэ хуульд заасан нэр дэвшүүлэх ажиллагаа эхлэхээс өмнө эрхэлсэн ажил, албан тушаалаасаа чөлөөлөгдсөн байна” гээд 29.4.1-д “…Төрийн жинхэнэ албан хаагч”, 29.4.2-т “…Төрийн үйлчилгээний албаны удирдах албан тушаалтан”, 29.4.3-т “…Төрийн болон орон нутгийн өмчит, төрийн болон орон нутгийн өмчийн оролцоотой хуулийн этгээдийн дарга, дэд дарга, захирал, дэд захирал”, 29.5-д “…Нэг намын гишүүнийг өөр намаас, эвслийн тухайд түүнд нэгдэн орсон намуудаас өөр намын гишүүнийг нэр дэвшүүлэхийг хориглоно”, 29.6-д “…Нэр дэвшигч нь нэгээс илүү тойрогт нэр дэвшихийг хориглоно”, 29.7-д “…Тойрогт болон жагсаалтад зэрэг нэр дэвшихийг хориглоно”, 29.8-д “…Гэмт хэрэг үйлдэж шүүхийн хүчин төгөлдөр шийтгэх тогтоолоор ял эдэлж байгаа хүн нэр дэвшихийг хориглоно”, 29.9-д “…Авлига, албан тушаалын гэмт хэрэг үйлдсэн нь шүүхээр тогтоогдсон бол нэр дэвшихийг хориглоно”, 29.10-т “…Нам, эвсэл нэр дэвшүүлэхдээ ардчилсан ёс, шударга ёсны зарчмыг баримталж, нийгмийн бүлгийн төлөөллийг харгалзана” гэж заасан.

Мөн 30 дугаар зүйлд “…Нам, эвслээс нэр дэвшүүлэх” гээд 30.1-д “…Нам, эвсэл нь 78 хүртэл хүнийг энэ хуульд заасны дагуу байгуулагдсан сонгуулийн тойрогт, 48 хүртэл хүнийг нам, эвслийн нэр дэвшигчдийн жагсаалтаар тус тус нэр дэвшүүлнэ”, 30.2-т “…Нам, эвслээс нэр дэвшүүлэхэд 2024 оны ээлжит сонгуулиар нийт нэр дэвшигчийн 30-аас доошгүй хувь нь, 2028 оны ээлжит сонгуулиар 40-өөс доошгүй хувь нь аль нэг хүйсийнх байна”, 30.3-т “…Нам, эвсэл нэр дэвшүүлэхдээ намын гишүүн, дэмжигчээсээ мөнгөн болон мөнгөн бус хөрөнгө, үйлчилгээ, барьцаа, дэнчин авахыг хориглоно”, 30.4-т “…Нам, эвсэл тойрогт нэр дэвшүүлэхдээ тухайн тойрогт ногдсон мандатын тооноос илүүгүй хүний нэрийг дэвшүүлнэ”, 30.5-д “…Намаас нэр дэвшүүлэх асуудлыг тухайн намын Их хурал, эсхүл төлөөллийн төв байгууллага хуралдаанаараа хэлэлцэж, нууцаар санал хурааж, олонхын саналаар шийдвэрлэнэ”, 30.6-д “…Нам, эвсэл жагсаалтаар нэр дэвшүүлэхдээ 1:1 хүйсийн харьцаатай жагсаалтын дарааллыг үндэслэн нэр дэвшүүлнэ” хэмээн заажээ. Залгаад, нэр дэвшигч 2024 оны тавдугаар сарын 23-нд багтаж ХОМ-ээ АТГ-т мэдүүлнэ. АТГ нэг хоногийн дотор лавлагааг гаргаж, СЕХ-нд хүргүүлнэ. Ингээд СЕХ-ны шүүлтүүр эхэлж байгаа юм. Энэ талаар УИХ-ын сонгуулийн тухай хуулийн 32 дугаар зүйлд “….Нэр дэвшигчээр бүртгэх” гээд 32.1-д “…СЕХ нэр дэвшигчийг бүртгэж, үнэмлэх олгоно”, 32.2-т “…Нэр дэвшүүлсэн нам, эвсэл нь нэр дэвшүүлэх ажиллагааны талаарх хуульд заасан хугацаа дууссан өдрөөс хойш тав хоногт багтаан дараах баримт бичгийг СЕХ-нд ирүүлнэ”, 32.2.1-д “…Нэр дэвшүүлсэн тухай хуралдааны шийдвэр, сонгуулийн тойрогт нэр дэвшигчдийн жагсаалт болон жагсаалтаар нэр дэвшүүлсэн нийт нэр дэвшигчийн нэрийн жагсаалт”, 32.2.2-т “…Нэр дэвшигч бүрийн бичгээр өгсөн зөвшөөрөл”, 32.2.3-т “…Энэ хуулийн 29.4-д заасан албан тушаалтан бол ажил, албан тушаалаас чөлөөлөгдсөн тухай шийдвэрийн хуулбар”, 32.2.4-т “…Энэ хуулийн 29.3.1-д заасан нэр дэвшигчид тавигдах шаардлагыг хангасан эсэх талаарх Улсын дээд шүүхийн лавлагаа”, 32.2.5-д “…Энэ хуулийн 29.3.2-т заасан нэр дэвшигчид тавигдах шаардлагыг хангасан эсэх талаарх татварын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллагын тодорхойлолт”, 32.2.6-д “…Нэр дэвшигчийн намтар”, 32.2.7-д “…Нэр дэвшигчийн иргэний үнэмлэхийн хуулбар”, 32.2.8-д “…Ял эдэлж байгаа эсэх талаарх цагдаагийн төв байгууллагын мэдээллийн сан хариуцсан нэгжийн лавлагаа”, 32.2.9-д “…Авлига, албан тушаалын гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож байсан эсэх талаарх холбогдох байгууллагын лавлагаа”, 32.4-т “…Нэр дэвшигч энэ хуульд заасан нэр дэвшүүлэх ажиллагаа дууссанаас хойш гурав хоногт багтаан нэр дэвшигчийн хөрөнгө, орлогын мэдүүлгээ АТГ-т мэдүүлнэ. Авлигын эсрэг хуульд заасны дагуу хөрөнгө орлогын мэдүүлгээ гаргасан этгээд хамаарахгүй”, 32.5-д “…АТГ нь нийт нэр дэвшигчид хөрөнгө орлогын мэдүүлгээ мэдүүлсэн эсэх талаарх лавлагааг энэ хуулийн 32.4-т заасан хугацаа дууссанаас хойш нэг хоногийн дотор СЕХ-нд хүргүүлнэ”, 32.11-т “…СЕХ нэр дэвшигчийн баримт бичгийг хүлээн авах хугацаа дууссанаас хойш долоо хоногийн дотор бүртгэх эсэх асуудлыг шийдвэрлэж, тогтоол гаргана”, 32.12-т “…Нэр дэвшигчийг бүртгэх тухай шийдвэр гарсан бол СЕХ нэр дэвшигчийн үнэмлэхийг санал авах өдрөөс 18 хоногийн өмнө нэг өдөр олгож, нийтэд мэдээлнэ” гэж заажээ. Хуульд зааснаар СЕХ нэр дэвшигчийн барим бичгийг хүлээж авснаас хойш долоо хоногийн дотор бүртгэх эсэх асуудлыг шийдвэрлэж тогтоол гаргана. Энэ хугацаа нь 2024 оны зургадугаар сарын 1-ний өдрөөр дуусна. Хэрэв СЕХ нэр дэвшигчийг бүртгэх шийдвэр гаргасан бол үнэмлэхийг санал авах өдрөөс 18 хоногийн өмнө, зургадугаар сарын 10-нд бүх нэр дэвшигчид нэгэн зэрэг олгоно.

Гэхдээ энэ өдөр намуудын нэр дэвшүүлсэн бүхэн нэр дэвшигчийн үнэмлэх авахгүй байж мэднэ. Учир нь СЕХ тухайн нэр дэвшигчийг бүртгэхгүй байх хуулийн шаардлагууд бий.

Тэр нь “…Хуульд заасан хугацаанд нэр дэвшүүлэх ажиллагааг явуулаагүй”, “…Нэр дэвшигчид тавигдах шаардлагыг биелүүлээгүй”, “…Нэр дэвшигчээр бүртгүүлэхэд шаардагдах хуульд заасан баримт бичиг дутуу”, “…Хуульд заасны дагуу бүрдүүлсэн нэр дэвшүүлэгчийн баримт бичиг хуурамч болохыг шүүх тогтоосон”, “…Нэгээс илүү тойрогт нэр дэвшсэн”, “…Сонгуулийн жил эхэлснээс хойш санал авах өдрийг дуустал аливаа этгээд өөрөө болон бусдаар дамжуулж сонгогчдын саналыг татах зорилгоор хуулиар хориглосон  үйл ажиллагаа явуулсан болох нь хуульд заасны дагуу тогтоогдсон”, “…Ээлжит сонгууль эхэлснээс хойш бусдын нэр төр, алдар хүндийг гутаан доромжилсон худал мэдээллийг нийтэд дэлгэсэн, ийм агуулга бүхий мэдээллийг хэвлэмэл материалын хэлбэрээр, эсхүл мэдээллийн хэрэгсэл, цахим орчин дахь олон нийтийн сүлжээгээр тараасан болох нь шүүхийн шийдвэрээр тогтоогдсон” зэрэг нь албан ёстой нэр дэвшигч болоход харшилна. СЕХ дээрх үндэслэлүүдээр нэр дэвшигчээр бүртгэхгүй байх эрхтэй. Гэхдээ санал авах өдрөөс 25-аас доошгүй хоногийн өмнө, 2024 оны зургадугаар сарын 3-ны дотор зөрчлөө арилгаж, нам нь дахин бүртгүүлэхээр СЕХ-нд хандаж болно. Түүнчлэн нэр дэвшигчээр бүртгүүлсний дараа татгалзах үндэслэл тогтоогдвол СЕХ шийдвэрээ хүчингүй болгох боломжтой юм байнаы.

Дэлгэрүүлбэл, УИХ-ын сонгуулийн тухай хуулийн 33.1-д “…Нэр дэвшигчээр дараах тохиолдолд бүртгэхээс татгалзана” гээд 33.1.1-д “…Энэ хуульд заасан хугацаанд нэр дэвшүүлэх ажиллагааг явуулаагүй”, 33.1.2-т “…Энэ хуульд заасан нэр дэвшигчид тавигдах шаардлагыг хангаагүй”, 33.1.3-т “…Өөр намын гишүүнийг нэр дэвшүүлсэн”, 33.1.4-т “…Нэр дэвшигчээр бүртгүүлэхэд шаардагдах энэ хуульд заасан баримт бичиг дутуу”, 33.1.5-д “…Энэ хуулийн 32.2, 32.3-д заасны дагуу бүрдүүлсэн нэр дэвшүүлэгчийн баримт бичиг хуурамч болохыг нь шүүх тогтоосон”, 33.1.6-д “…Энэ хуулийн 29.6-д заасныг зөрчиж нэр дэвшсэн”, 33.1.7-д “…Энэ хуулийн 48.1-д заасан хориглосон үйл ажиллагаа явуулсан болох нь хуульд заасны дагуу тогтоогдсон”, 33.1.8-д “…Ээлжит сонгуулийн жил эхэлснээс хойш бусдын нэр төр, алдар хүндийг гутаан доромжилсон худал мэдээллийг нийтэд дэлгэсэн, ийм агуулга бүхий мэдээллийг хэвлэмэл материалын хэлбэрээр, эсхүл мэдээллийн хэрэгсэл, цахим орчин дахь олон нийтийн сүлжээгээр тараасан болох нь шүүхийн шийдвэрээр тогтоогдсон” хэмээн заажээ.

Ер нь бол УИХ-ын сонгуулийн тухай хуульд зааснаар ирэх сарын 1-нийг хүртэл намуудын илгээсэн нэрсээс хэд нь “жинхэлж” хэд нь унах нь тодорхойгүй байхаар байна. Харин 1-нд тогтоол гарч, “асуудал”-тай нэр дэвшигчид гарвал улс төрийн намууд 72 хугацаанд зөрчлөө арилгах үүрэг хүлээх аж. Улс төрийн намууд зөрчлийн хэмжээ дамжаанаас хамаараад бичиг баримт, эсвэл нэр дэвшигчээ солино. Тэгэхээр улс төрийн намуудын нэр дэвшигчдэд “солио” хийх эрх нь СЕХ-нд байгаа гэсэн үг.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2024 ОНЫ ТАВДУГААР САРЫН 24. БААСАН ГАРАГ. № 103 (7347)

Төгс буянт монгол зурхайн цаг тооны бичигт тэмдэглэснээр "Хилэнт эх" хэмээх модон луу жилийн зуны тэргүүн сарын шинийн 15-н буюу Бурхан багшийн их дүйчин өдөр тавдугаар сарын 23-ны Пүрэв гаригт тохиож байна. Энэ өдөр бүх нийтээрээ амарна.

Бурхан багшийн их дүйчэн өдөр нь Бурхан багш эхээс мэндэлсэн, 37 насандаа гэгээрлийн хутгийг олсон, 81 насандаа ертөнцийн мөнх бусыг үзүүлж нирваан дүрийг олсон өдөр болох зуны тэргүүн сарын шинийн 15-ны өдрийг хэлнэ. Буддын шашинтнууд олноор амьдардаг улс орнуудад уг өдрийг нийтээр тэмдэглэх баяр болгон амрахаас гадна өөр олон улсад янз бүрийн хэлбэрээр тэмдэглэн өнгөрүүлдэг. Монгол Улсад 1992 оноос хойш албан ёсоор тэмдэглэх болсон ба 2019 оноос эхлэн УИХ-аар бүх нийтийн амралтын өдөр болгон хуульчилсан.

Эл өдөр ямар үйлийг цээрлэж, ямар үйл хийх хэрэгтэй вэ?

Бурхан багшийн Их дүйчэн өдөр 10 хар нүглийг тэвчиж, 10 цагаан буяныг туурвих учиртай.

Бие, хэл, сэтгэл гурвын буруу явдлаас болж л жаргалтай амьдралынхаа төлөв түвшин байдлыг алддаг.

10 хар нүгэл дотор, уур омог, хүсэл тачаал тэргүүтэй маш олон үйл багтдаг бөгөөд тухайн өдөр хэрүүл тэмцэл хийх, хулгай хийх, амьтны амь таслах, өс хонзон санах, бусдыг доромжлон гүтгэх, өгөөгүйг авах зэрэг үйлийг цээрлэдэг.