Украины ерөнхийлөгч Зеленский дэлхийн хоёрдугаар дайны үеийн маргаантай тэмцэгчдийн нэрээр цэргийн ангиа нэрлэсэн нь буруудаж, Польшийн төрийн

АНУ-ын Калифорнийн өмнөд хэсэг дэх “Эдвардс” баазаас хөөрсөн “B-52 Stratofortress” бөмбөгдөгч онгоц хөөрсөн даруйдаа сүйрч, багийн найман гишүүн

"Йемений хүн аалз" хочит чөлөөт уулчин Аль-Кака Ибн Антар өнгөрсөн Баасан гаригт /2026.06.12/ галт уулын тогоонд унаж нас баржээ. 

ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Владимир Путин, БНХАУ-ын дарга Ши Жиньпин нарыг өнөө цагийн хамгийн ойр хамтран ажилладаг төрийн тэргүүнүүдийн нэг гэж

БНХАУ-ын Гадаад хэргийн сайд Ван И энэ сарын 13-15-ны хооронд Монголд хийсэн айлчлалын дараа Ши Жиньпин дарга ирэх наймдугаар сарын сүүлээр Улаанбаатарт ирнэ гэж эх сурвалж мэдээллээ. Ши Жиньпиний наймдугаар сард хийх айлчлал нь эрчим хүчнийхээ хувьд ОХУ-аас хамааралтай, Хятадаас улам бүр нэмэгдэж буй эдийн засгийн хараат, АНУ-тай ардчилсан түншлэлийн харилцаагаа тэнцвэржүүлж байгаа үед болж байна.

БНХАУ-ын Гадаад хэргийн сайд Ван И 2026 оны энэ сарын 13-ны орой Улаанбаатарт хүрэлцэн ирж, 15-ныг дуустал үргэлжлэх гурван өдрийн албан ёсны айлчлалаа эхлүүлсэн. Түүний Монгол Улсын Гадаад хэргийн сайд Батмөнхийн Батцэцэгийн урилгаар хийж буй айлчлал нь ердийн дипломат ажиллагаанаас илүү юм. Энэ нь Ши Жиньпин даргын энэ зун хийхээр төлөвлөж буй төрийн айлчлалын үндэс суурийг тавьж буй явдал юм. Ши Жиньпин наймдугаар сарын сүүлээр буюу улсын хамгийн чухал баяр болох Наадмын дараа Монголд айлчилна. Ван Игийн мөрийн хөтөлбөрт Хятад, Монголын харилцааны өргөн хүрээг тусгасан. Тэрбээр худалдаа, хөрөнгө оруулалт, хилийн хамтын ажиллагаа, соёлын солилцоо зэрэг асуудлыг хэлэлцэхийн зэрэгцээ Ши Жиньпинийг ирэх “тайз”-ыг бэлтгэх аж. Бээжин Монголын “гуравдагч хөрш”-ийн бодлогыг анхааралтай ажиглаж байгаа бөгөөд Улаанбаатар хот хоёр аварга хөрш болох Орос, Хятад, тэр дундаа АНУ-тай харилцаагаа хөгжүүлж буй юм.

Монголд Улсад  сүүлийн нэг жилд гурван өөр Ерөнхий сайд солигдсон. Монголын улс төрийн тогтворгүй байдал нь Бээжингийн санааг зовоож байгаа бөгөөд Хятадын эрх баригчид Монголын эмзэг улс төр нь  хоёр талын хамтын ажиллагаа, хөрөнгө оруулалтад үзүүлэх нөлөөллийн талаар санаа зовж байна.

Монголын хувьд маш завгүй зун

Ши Жиньпин эзэн хаан Нарухитогийн тогтоосон жишгээр тус улсын жил бүрийн уламжлалт баяр, баяр наадмын үеэр Монголд айлчлахаар төлөвлөжээ. Гэсэн хэдий ч Өмнөд Солонгосын Ерөнхийлөгч Ли Жэ Мён тус наадамд оролцохоо Ши Жиньпиний өмнө баталгаажуулснаар Монгол Улс нэг сард хоёр улсын төрийн тэргүүнийг хүлээн авах нөхцөл байдал үүссэн байна. Тиймээс Ши Жиньпин айлчлалаа наймдугаар сарын сүүл хүртэл хойшлуулжээ.

Наадам бол Монголын хамгийн чухал уламжлалт баяр юм. Жил бүрийн долоодугаар сарын 11-13-ны хооронд Монгол Улс тусгаар тогтнолоо сэргээн мандуулсан тус наадмыг “Эрийн гурван наадам” буюу бөхийн барилдаан, хурдан морины уралдаан, сур харваа зэрэг төрлөөр зохион байгуулдаг. Энэ бол ЮНЕСКО-д хүлээн зөвшөөрөгдсөн биет бус соёлын өв бөгөөд Монголын ард түмний үндэсний бахархал юм.

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүх, Японы эзэн хаан Нарухито, хатан хаан Масако нар өнгөрсөн оны долоодугаар сарын 6-11-ний өдрүүдэд Монгол Улсад айлчилж, наадмын нээлтэд хүндэт зочноор оролцсон. Японы эзэн хаан Монголд анх удаа айлчилж байгаа нь хоёр орны харилцааны түүхэн чухал үйл явдал байлаа. Энэхүү айлчлал нь Япон улс Монгол Улсад соёлын төдийгүй эдийн засгийн ач холбогдол нэмэгдэж байгааг онцолсон юм.

Монгол болон Япон, Хятадын харилцаа тэнцвэртэй байна

Япон улс сүүлийн жилүүдэд Монголын хамгийн чухал түншүүдийн нэг болсон. Үүний тод жишээ бол 2021 оны долоодугаар сард ашиглалтад орсон "Чингис хаан" олон улсын нисэх онгоцны шинэ буудал юм. Төслийн зардлын 93 орчим хувийг Японы ODA зээлээр санхүүжүүлсэн бөгөөд одоо Япон, Монголын компаниудын хамтарсан "Шинэ Улаанбаатар олон улсын нисэх онгоцны буудал" ХХК ажиллаж байна.

Япон улс агаарын тээврээс гадна боловсрол, эрүүл мэнд, засаглалын шинэчлэлд Монголыг дэмжиж ирсэн. Улаанбаатарын хувьд Токио бол Бээжин, Москвагийн нөлөөг тэнцвэржүүлдэг найдвартай түнш юм. Эзэн хаан Нарухитогийн наадмын үеэр хийсэн айлчлал нь зөвхөн ёслолын шинж чанартай байсангүй. Энэ нь Япон болон Монголын харилцаа тууштай байгаагийн илэрхийлэл байв.

Өнгөрсөн жил Эзэн хаан Нарухито, Хатан хаан Масако нарын айлчлалын үеэр Монгол улс орон даяар зочломтгой хандсан нь Бээжингийн анхаарлыг татсан талаар зарим эх сурвалжууд онцолж байна. Ерөнхий сайд Санае Такайчигийн Тайванийг дэмжсэн илэн далангүй байр суурьтай холбоотойгоор Япон, Хятадын харилцаа Дэлхийн 2-р дайнаас хойших хамгийн доод цэгтээ хүрээд байгаа билээ.

Монгол-Хятадын харилцаа

Монгол Улс өөрөө эрчим хүчний хувьд Москвагаас ихээхэн хамааралтай. ЗХУ-ын нөлөө болон Чингис хааны өвөөс улбаатай үндэсний өвөрмөц онцлогтой учраас хэзээ ч БНХАУ-ын бүрэлдэхүүнд орж байгаагүй.

Өнөөдөр Хятад улс Монголын нүүрсний экспортынхоо дийлэнх хувийг худалдан авч, өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүн нийлүүлдэг Монголын хамгийн том худалдааны түнш юм. Бээжин Монголын төвийг сахисан байдлыг үнэлдэг ч Вашингтонтой харилцах харилцаанд нь эмзэг ханддаг. Түүнчлэн монгол залуусын Хятадад хандах хандлага ч өөрчлөгдөж байна. Монгол залуус илүү нээлттэй болж, хятадын жүжиг үзэж, Huawei, Xiaomi утас худалдан авч эхлээд буй. Энэхүү соёлын өөрчлөлт нь хоёр талын харилцааны талаарх ойлголтыг өөрчилж байна.

 Гадаад оюутнууд Хятадын эртний “нүүр будалт”-ын урлаг буюу ши жүжгийн багийг урлаж будах ур мэргэжлийг биечлэн туршиж үзлээ.

 Сань Шин Дүй музей нь үндэсний нэгдүгээр зэрэглэлийн музей бөгөөд Сань Шин  Дүй нутгаас олдсон дурсгалуудыг төвлөрүүлэн дэлгэн үзүүлдэг. Хүрлээр бүтээсэн “Сахиусан мод”, шижир алтан баг, зааны соёоны эдлэл зэрэг эртний Шү нутгийн соёлын гайхамшигт өвийг бүрэн харуулдаг.

 Сань Шин Дүйгийн соёл нь дэлхийн хамгийн нууцлаг эртний соёл иргэншлийн нэгд тооцоогддог. “Нууцлаг” гэдгийн учир нь нэгдүгээрт хүний толгойн хүрэл баримлуудын гадаад төрх нь өнөөгийн хүний гадаад төрхөөс этгээд өөр байдаг байна.

 Хоёрдугаарт их хэмжээний шижир алтан олдворуудтай. Жишээ нь: алтан баг, алтан таяг гэх зэрэг. Алтан таяг дээр загас, шувуу, сум зэргийн уран нарийн сийлбэртэй бөгөөд тэмдэг үсгийг нь одоо хүртэл тайлбарлаж чадаагүй байсаар байна. Гуравдугаарт олдворт үсэг бичгээр тэмдэглэсэн зүйл алга бөгөөд Хятадын эртний түүхийн сурвалж  бичгүүдэд ч энэхүү соёлын талаар тэмдэглэн үлдээсэн баримт огт байгаагүй аж.

 Шижир алтан баг

Дөрөвдүгээрт 3000 гаруй жилийн өмнө гэнэт алга болж, газрын доор булагдаж байснаа 1927 онд гэнэт олдсон. Тавдугаарт зааны яс, хаш чулуу, алт, хүрэл зэргээр бүтээсэн эд зүйлс нь бүгд тахилга дайлгын зориулалттай байсан ба нар, шувууны шүтлэгтэй байсан магадлалтай гэж эрдэмтэд үзсэн байна. 

 Сахиусан мод

 Нарны хүрд

Украин сүүлийн нэг жилийн хугацаан дахь хамгийн том дайралтаа ОХУ-ын нийслэл Москвад хийж, гурван хүн амиа алджээ. 

Хятадын умард хилийн Эрээн хотноо 05-р сарын 11-ний өдөр нар налайн навчис ногоорон хүн зон амар амгалан.  Үүнээс яг нэг сарын өмнө буюу 04-р сарын 11-ний өдөр, Өвөр Монгол нь Хятадын 23 дахь  Чөлөөт худалдааны туршилтын бүсээр баталагдаж, Хятадын “Умардад нээлттай байлгах” стратегийн ажил алхам дэвшиж, Өвөр Монгол дэлхийн дэвжээнд гарах шинэ дүр төрхөө дэлгэсэн бол Эрээн хот нь  Чөлөөт худалдааны туршилтын бүсийн салбар бүсийн хувиар хөгжлийн шинэ боломжоо нээж билээ.

Юм юмны анхных нь үнэ цэнтэй байдагтай адил энэ өдөр Хятад, Монголын 40 гаруй сэтгүүлчид  Өвөр Монголын Чөлөөт худалдааны туршилтын бүс дэх анхны сурвалжлагын салхийг хагалснаар хоёр орны сэтгүүлчид хувь хувьдаа олзуурхаж байлаа.

 Монголын Сэтгүүлчдийн Нэгдсэн Эвлэлийн  дэд ерөнхийлөгч Г.Ариунчулуун:

- Хятад, Монголын сэтгүүлчид маш олон удаа хамтарсан сурвалжилга хийж ирсэн уламжлалтай. Энэ удаа Монгол улс 23 сэтгүүлчийн өргөн бүрэлдэхүүнтэй, Монголын сэтгүүл зүйн салбарт хамгийн их уншигчтай, үзэгчтэй Сонин, радио, телевиз, вэбсайтуудын сэтгүүлчид хүрэлцэн ирсэн. Бид зөв мэдээ мэдээллийг газар дээрээс нь хүргэхээр хичээнгүйлэн ажиллаж байгаа. Чөлөөт худалдааны бүс нь олон жил яригдаад ирсэн ч өмнөхөн Хятадын засгийн газраас албан ёсоор захирамж гаргаад ажил маш хурдтай болж байгааг хараад их баяртай байна. Зөвхөн хил орчмын хүмүүс биш, харин цаад гүндээ хол байгаа хүмүүс хил гарахгүйгээр хоёр талын худалдаа үйлчилгээнд оролцох боломжтой болохыг хоёр орны хүн бүрийн хүсэж байгаа зүйл. Хятадын худалдаа эрхлэгч, Монголын үйдэвэрлэгч нарын хүсэж харж байгаа зүйл. Энэ бүх барилга байгууламж нь хурдан байгуулагдаад, Чөлөөт худалдааны бүсийн үр шимийг нь ард түмэн хурдан хүртэх болтугай гэж харж байна. Өнөөдрийн хувьд ийм том төлөвлөлттөй том бүс болж байгааг би ч мэдээгүй, энэ олон сэтгүүлчдээр дамжуулаад Монголын ард түмэн гэрэл гэгээтэй боломжтой ирээдүйд бий  болох том төсөл явагдаж байгааг харна гэдэгт найдаж байна. 

 Өвөр Монголын Чөлөөт худалдааны туршилтын бүсийн Эрээн хотын салбар бүс нь чөлөөт худалдааны бүсийн бүтээн байгуулалтыг шинэ эхлэлийн цэг болгон авч, шинэ нээлт, шинэ алхам, шинэ ололт амжилтад анхаарлаа төвлөрүүлэн, Хятад-Монгол-Оросын эдийн засгийн коридорын чухал төв, хөрш орнуудтай найрсаг хамтын ажиллагааны загварыг бий болгоход хүчээ төвлөрүүлж байгаа  талаар сэтгүүлчид газар дээр нь хүрээд ойлгож мэдлээ.

Өвөр Монголын туршилтын чөлөөт худалдааны бүс нь Хятадын хойд хил дэх Орос, Монголын аль алинд нь нэгэн зэрэг нээгдсэн анхны чөлөөт худалдааны бүс юм. Хятад, Монголын гол хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдийн сэтгүүлчдийн төлөөлөгчид энэхүү эрч хүчтэй нутгаар анх удаа чөлөөт худалдааны бүсийн бүтээн байгуулалтын талаар хамтарсан сурвалжилга хийсэн нь утга төгөлдөр арга хэмжээ болжээ.

 Өвөр Монголын Өдрийн сонины сэтгүүлч Сүнь Лю:

- Хятад, Монголын сэтгүүлчдийн хамтарсан сурвалжилгад оролцсондоо маш баяртай байна. Ялангуяа Өвөр Монголын туршилтын чөлөөт худалдааны бүсэд анхны сурвалжилга хийж байгаа маань их аз тохиол болж байна. Чөлөөт худалдааны туршилтын бүс нь хоёр оронд цоо шинэ боломж олгоно гэдэгт найдаж бий.

Хоёр орны сэтгүүлчид Эрээн хотод чөлөөт худалдааны салбар бүс байгуулагдсанаар Хятад-Монголын хамтын ажиллагаанд авчирсан шинэ уур амьсгалыг харж мэдэрч явлаа. Эрээн хот нь  Хятад улсын Монголд нээлттэй хамгийн том хуурай замын боомт бөгөөд Хятад, Монголын хоорондох хүн ардын солилцооны 70 гаруй хувийг, зайлшгүй шаардлагатай бараа бүтээгдэхүүний экспортын 80 гаруй хувийг хариуцдаг ба Чөлөөт худалдааны бүсийг баталсны дараа 18.35 хавтгай дөрвөлжин километр талбай бүхий олон улсын худалдаа, олон улсын ложистик, хил дамнасан аялал жуулчлал, олон улсын эмнэлгийн тусламж үйлчилгээ зэрэг өвөрмөц салбаруудыг хөгжүүлэхэд анхаарлаа хандуулж, Хятад-Монгол-Оросын эдийн засгийн коридорын чухал төв болох зорилготой юм.

Ярилцлагын үеэр хоёр улсын сэтгүүлчид 12-ны өдөр Эрээн хотод  Хаоган жимс, хүнсний ногоо, амуу будаа, хүнсний тосны импорт, экспортын парк, Мэн Кэ Лүн арилжаа худалдааны сүлжээ ХХК  зэрэг газаруудаар сурвалжилга авч, Хятадын жимс хүнсний ногооны экспортын байдалтай танилцав.

Монголын жимс, хүнсний ногооны импортын 70-80 хувийг Эрээн хотын "Хао Ган" компани хангаж байдаг. Тус компани өдөрт дунджаар 30 хөргөгчтэй ачааны машинаар Монгол улс руу жимс ногоо тээвэрлэдэг юм байна. Хао Ган компанийн дэд дарга Жан Юйчэн: 

- 2025 онд Монгол руу 173,600 тонн жимс хүнсний ногоо экспортолжээ. 2026 онд 180,000 тонн экспортлох боломжтой. 

Тэр бас чөлөөт худалдааны бүс батлагдаснаар хүйтэн агуулахын талбайг өргөтгөн байгуулж, Орос руу эспортолох үйл ажиллагаа нэмэгдүүлэхээр байна гэж хэлэв.

 Жолооч Т.Гүнжаргал: 

- Монголд жимс, ногоо авдаг 60 гаруй компани байдаг. Бүх жимс ногоог энэ агуулахаас 200 гаруй жимс ногоо тээвэрлэх зориулалттай машинаар ачаа тээвэрлэдэг. Эрээнээс гараад Улаанбаатар хүртэл 10 цаг явдаг. Энд хятадын гааль шалгалтаа явуулж, Монголын хил дээр гаальд шалгуулаад шууд Улаанбаатарт ачаагаа хүргэдэг. Эрээн хотын энэ жимс ногооны агуулах нь цэвэрхэн, стандарт нормтой учраас жимс, ногооны чанар бол маш сайн байдаг. Нэг машинд бүдүүн ногоо 20-25 тонн, нарийн ногоо 19-22 тонн ачиж тээвэрлэдэг.  7 хоногт 2 удаа явах тохиодол бий.

Монголын сэтгүүлчдийн холбооны төлөөлөгчид чөлөөт худалдааны бүс нь Хятад-Монголын хамтын ажиллагаанд илүү өргөн хүрээг нээж өгөх бөгөөд хоёр улсын хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүд харилцаа холбоонд гүүрэн үүрэг гүйцэтгэсээр байх болно гэж байлаа.

Өвөр Монголын чөлөөт худалдааны туршилтын бүс нь Хөх хот, Манжуур, Эрээн хот гэсэн гурван томоохон бүсийг байгуулж, мэдээлэл солилцох, тээвэр, ложистик, нөөцийн хуваарилалт, технологийн инновац, аж үйлдвэрийн хамтын ажиллагааны "таван төв" болгон хөгжлийн байр сууриа тогтоосон. Сэтгүүлчид өөрсдийн дуран, үзгээр дамжуулан Өвөр Монголын чөлөөт худалдааны туршилтын бүсийн дүр зургийг хоёр орны уншигчдад толилуулж, "Бүс ба Зам” санаачилгын хамтын бүтээн байгуулалтын шинэ бүлгийг тод томруунаар бичиж байна.