ХЯМРАЛЫГ ХЭРХЭН УДИРДАХ ВЭ?

84

ХЯМРАЛЫГ ХЭРХЭН УДИРДАХ ВЭ?

 

Гадаад өртэй холбоотой улстөрчид болоод эдийн засагчдын байр суурь янз бүр. Сүүлийн жилүүдэд өрийн асуудлыг улстөржүүлэх хандлага давамгайлж буй нь эргээд эдийн засагтаа сөрөг нөлөөлөл дагуулж болзошгүй гэдгийг хэлэх эдийн засагчид ч бий. Ер нь бол  Монгол Улс л ганцаараа өртэй юм биш. Гол нь өр тавьж олж ирсэн мөнгөө юунд зарцуулж байна вэ гэдэг нь үндсэн сэдэв.

Хөгжиж дэвшихэд хөрөнгө оруулалт зайлшгүй хэрэгтэй. Өр бол хөрөнгө оруулалт. Тиймээс ч өрийн менежмэнт, зарцуулалтын асуудал хамгийн чухал. Гадаад зах зээлд бонд гаргахдаа, гадны байгууллагуудаас мөнгө зээлэхээсээ өмнө чухам юу хийх гэж буйгаа, ямар төсөл хөтөлбөрүүдэд мөнгө зарцуулах гэж буйгаа, мөнгө зарцуулсан төсөл хөтөлбөрүүд нь хэзээнээс эргэн үр шимээ өгөх вэ, зээлийн эргэн төлөлтөд хэрхэн яаж нөлөөлөх вэ гэдгийг нэлээд өндөр магадлалтай тооцдог байх шаардлагатай аж. Манай тухайд бол тийм тооцоо төлөвлөгөө сэлтгүйгээр бондууд гаргасан явдал бий. Евро бонд, Чингис бонд гэхчлэн бондууд  гаргаж мөнгө олж ирэхдээ юу хийх гээд байгаагаа яг таг тодорхой болгоогүй байсан.

Ямартаа л Хөгжлийн банк бондын мөнгөө хагас жил хаашаа хөдөлгөхөө мэдэхгүй, хоногийн 90 мянган ам.долларын хүү төлсөн гэж чичлүүлж байхав дээ. Тэгэхээр  улстөрчид нь гадаад зах зээлээс улс орныхоо нэр сүрээр мөнгө босгож байгаа бол улстөржилтгүй, ухаалаг, холын хараатай зарцуулалтын асуудлыг нь ч бас давхар шийдэх ёстой юм. Сүүлийн хэдэн жилд дараалан гаргаж буй бондуудаас зарцуулалт нь тодорхой ганц л бонд байгаа нь Засгийн газраас гаргасан "Хуралдай” бонд болоод байна. Евро бондын төлбөр болох 580 сая ам.долларыг хаахын тулд, шинэ бондоор Хөгжлийн банкны евро бондыг сольсон билээ.  Өмнөх бондуудын тухайд зориулалт нь ийм тодорхой байсан удаагүй л дээ. Ямартай ч ийн эхний даваагаа давж буй нь сайн хэрэг юм.

Хуралдай бондын сураг гарах хүртэл Монгол Улс өрөө төлж чадах уу гэдэг анхаарал татсан асуулт хариу нэхэж байсан юм. Хэрэвзээ бид Евро бондын өрийн ард гарч чадахгүй бол ирэх 2018 онд төлөх Чингис бондын 500 сая ам.доллар, 2022 онд төлөх 1 тэрбум ам.долларын эргэн төлөлтийн асуудлууд улам ужигран хүндрэхэд хүрэх вий гэсэн сэрэмж бас дагаж байв. Эдгээр бондын мөнгөний зарцуулалт шүүмж дагуулдаг гэдгийг хэлэх хэрэгтэй.

Судалгаанаас харахад, манай улсын гадаад өр сүүлийн 5 жилд 3.2 дахин өсч, 2015 он